Diz iç yan ağrısının yaygın nedenleri arasında aşırı kullanım, ani dönme, zorlanma, bağ yaralanması, menisküs sorunu, tendon veya bursa tahrişi ve kıkırdak aşınması bulunur. Ağrının ne zaman başladığı, tam olarak nerede hissedildiği ve yanında şişlik, takılma ya da boşalma olup olmadığı nedeni ayırt etmeye yardım eder.
- 1. Öne Çıkanlar
- 2. Ağrının Başlangıç Şekline Göre Olası Nedenler
- 2.1. Ani Dönme, Düşme veya Darbe Sonrası Ağrı
- 2.2. Eklem Çizgisinde Takılma ve Hareket Kısıtlılığı
- 2.3. Eklem Çizgisinin Altında Merdivenle Artan Ağrı
- 2.4. Diz Kapağı Çevresinde Oturma veya Merdiven Ağrısı
- 2.5. Hareketle Artan Ağrı ve Sertlik
- 2.6. Travma Olmadan Aniden Başlayan Şiddetli Ağrı
- 3. Ağrının Kaynağını Ayırt Ettiren Muayene Bulguları
- 4. Evde İlk Günlerde Ağrıyı Artırmadan İlerlemek
- 5. Evde Bakımın Yetmediği Durumlar
- 6. Aynı Gün Değerlendirme Gerektiren Belirtiler
- 7. Muayene Notu
- 8. Sık Sorulan Sorular
- 8.1. Röntgen normal çıkarsa diz içindeki ağrının nedeni yok sayılır mı?
- 8.2. Manyetik rezonans görüntüleme her diz ağrısında gerekir mi?
Yeni başlayan zorlanmaya bağlı ağrıda ağrıyı artıran spora ara vermek, şişlik varsa cildi koruyacak şekilde kısa süreli soğuk uygulamak ve ağrı izin verdiği ölçüde kontrollü hareket etmek rahatlama sağlayabilir. Diz belirgin biçimde şişmişse, şekli değişmişse, üzerine basılamıyorsa ya da ateş ve kızarıklık eşlik ediyorsa aynı gün sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir.
Öne Çıkanlar
- İç menisküs olasılığı, eklem çizgisindeki ağrıya takılma veya dizin tam açılıp kapanmaması eşlik ettiğinde artar, muayenede bağlar ve eklem yüzeyi de incelenir.
- Merdiven inerken diz kapağı çevresinde beliren ağrı, uzun oturma sonrası kalkışta tekrarlıyorsa kas dengesi ve diz kapağının hareketi değerlendirilir.
- Soğuk paket cilde değmeden kısa süre uygulandığında yeni zorlanmaya bağlı şişlik ve ağrı hafifleyebilir, uyuşma, yanma veya belirgin renk değişikliği olursa uygulama bırakılır.
- Travma sonrasında dize ağırlık verilemiyor, diz kilitleniyor veya hareket belirgin biçimde kısıtlanıyorsa ortopedi ve travmatoloji değerlendirmesi gerekir.
Ağrının Başlangıç Şekline Göre Olası Nedenler
Ağrının ani bir hareketten hemen sonra başlamasıyla aylar içinde hareketle artması aynı dokuyu düşündürmez. Başlangıç biçimi, ağrının yeri ve eşlik eden belirtiler birlikte ele alındığında olası nedenler birbirinden ayrılabilir.
Ani Dönme, Düşme veya Darbe Sonrası Ağrı
Ani yön değiştirme, düşme ya da dize darbe sonrasında başlayan ağrıya şişlik, yürüme güçlüğü veya dizde boşalma hissi eşlik ediyorsa iç yan bağ ya da başka bir bağ yaralanması olabilir. Bağlar dizi bir arada tuttuğu için yaralanma sonrasında diz güvensizleşebilir ve üzerine basmak zorlaşabilir. Şişliğin ne zaman ortaya çıktığı, boşalma hissinin yürürken mi yoksa merdivende mi yaşandığı ve dizin ne kadar döndüğü muayenede önem taşır. Bağların gevşekliği, dizin hareket açıklığı ve menisküs hasarı birlikte incelenir. Dizin temel hareketlerini yapamamak tek başına kas zorlanmasını dışlamaz, ancak daha ciddi bir yaralanma olasılığını düşündürebilir.

Ani hareket sonrası dizini tutan kişi
Eklem Çizgisinde Takılma ve Hareket Kısıtlılığı
Ağrı dizin iç tarafında, uyluk kemiği ile kaval kemiğinin birleştiği eklem çizgisinde hissediliyorsa ve diz takılıyorsa iç menisküs yaralanması olasılığı artar. Diz tam açılmıyor veya kapanmıyorsa menisküsün yanı sıra bağlar ve eklem yüzeyi de değerlendirilir. Dönme hareketiyle başlayan ağrı, çömelirken takılma ve dizin belli bir açıda kalması birlikte görülebilir. Menisküs, dizin yük taşıyan bölümlerinden biridir, bu yüzden belirtilerin hangi hareketle ortaya çıktığı muayenenin yönünü değiştirir.
Eklem Çizgisinin Altında Merdivenle Artan Ağrı
Diz içindeki ağrı eklem çizgisinin altında hissediliyor ve özellikle merdiven çıkma veya tekrarlayan hareketlerle artıyorsa kazayağı bursası tahrişi düşünülebilir. Tendonların altında bulunan bu küçük kese tahriş olduğunda ağrı doğrudan eklem çizgisinde değil, onun aşağısında belirginleşir. Uzun yürüyüş, yokuş çıkma ve tekrarlayan diz bükme hareketleri şikâyeti artırabilir. Ağrılı noktanın yeri, diz hareket ederken ağrının değişip değişmediği ve çevredeki tendonların hassasiyeti birlikte değerlendirilir.
Diz Kapağı Çevresinde Oturma veya Merdiven Ağrısı
Uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkarken veya merdiven inerken ağrı diz kapağının çevresinde hissediliyorsa, diz kapağının hareketini etkileyen kas dengesizliğiyle ilişkili olabilir. Bu ağrı her zaman dizin iç yanındaki bağlardan kaynaklanmaz, diz kapağının oluğunda düzgün ilerlememesi çevre dokuları zorlayabilir. Ağrının otururken, kalkarken veya çömelirken ortaya çıkması muayeneye yön verir. Diz kapağının hareketi, uyluk kaslarının gücü ve bacağın basış biçimi birlikte incelenir.
Hareketle Artan Ağrı ve Sertlik
Yaş ilerledikçe veya diz uzun süre yoğun yük altında kaldığında kıkırdak aşınması gelişebilir. Ağrı yürümek, merdiven çıkmak ya da uzun süre ayakta kalmakla artabilir, eklem sertliği özellikle dinlenme sonrasında belirginleşebilir. Kıkırdak aşınmasında ağrı tek bir noktaya saplanmak yerine dizin daha geniş bir bölümüne yayılabilir. Dizde hareketle artan ağrı görülebilir, fakat ağrının yeri tek başına bu aşınmayı kanıtlamaz. Muayene, dizin hareket açıklığı ve eklem yüzeyindeki hassasiyet hakkında daha fazla bilgi verir.

Sağlık çalışanının dizi muayene etmesi
Travma Olmadan Aniden Başlayan Şiddetli Ağrı
Darbe veya düşme olmadan aniden başlayan, özellikle ileri yaştaki bir kişide şiddetli seyreden iç diz ağrısı daha erken değerlendirme gerektirir. Kemik içinde oluşan yetmezlik kırığı gibi sorunlar başlangıçta basit bir zorlanmaya benzeyebilir, fakat üzerine basmayı hızla zorlaştırabilir. Ağrının dinlenmeyle azalıp azalmadığı, gece sürüp sürmediği ve bacağı kullanmanın mümkün olup olmadığı önemlidir. Şiddetli ağrı kısa sürede gerilemiyorsa ortopedi ve travmatoloji değerlendirmesi gerekir.
Ağrının Kaynağını Ayırt Ettiren Muayene Bulguları
İç yan diz ağrısının nedeni yalnızca ağrının bulunduğu noktaya bakılarak kesinleşmez. Aynı bölgede bağ, menisküs, diz kapağı çevresi, tendon, bursa ve eklem yüzeyi sorunları ağrı yapabilir. Diz sabit dururken ve hareket ederken farklı tepki verebilir, bu nedenle ağrının yeri kadar takılma, boşalma, şişlik ve hareket kısıtlılığı da önemlidir.
Eklem çizgisindeki ağrı menisküs olasılığını düşündürebilir. Takılma yoksa ve ağrı tekrarlayan merdiven hareketleriyle eklem çizgisinin altında belirginleşiyorsa çevre dokular başka bir yön gösterir. Muayene menisküsün sıkışıp sıkışmadığını, bağların dizi sabit tutup tutmadığını, diz kapağının hareketini ve tendon-bursa çevresindeki hassasiyeti ayırır. Kesin tanı bu bulguların birlikte değerlendirilmesiyle konur.
| Olası kaynak | Ağrının yeri | Ağrıyı artıran durum |
|---|---|---|
| İç menisküs | Eklem çizgisi | Dönme ve çömelme |
| İç yan bağ | Diz iç yanı | Ani yön değiştirme |
| Kazayağı bursası | Eklem çizgisinin birkaç santimetre altı | Merdiven ve tekrarlayan hareket |
| Diz kapağı çevresi | Diz kapağının çevresi | Merdiven inme |
| Kıkırdak aşınması | Diz ekleminin geniş bölümü | Uzun süreli yüklenme |
Eklem çizgisindeki takılma menisküsü, ani yön değiştirme sonrası boşalma hissi bağı, diz kapağı çevresindeki ağrı ise farklı bir mekanizmayı düşündürür.
Evde İlk Günlerde Ağrıyı Artırmadan İlerlemek
Yeni başlayan zorlanmaya bağlı ağrıda dizin üzerine binen yükü geçici olarak azaltmak rahatlama sağlayabilir. Koşu, zıplama, ani yön değiştirme, çömelme ve ağrıyı belirgin biçimde artıran spor hareketleri kısa süreliğine bırakılır. Ağrı azaldıkça günlük hareketlere yavaşça dönülebilir. Şişlik varsa soğuk paket cilde doğrudan değmeden ince bir bezin üzerine konur. Uygulama sırasında uyuşma, yanma veya ciltte belirgin renk değişikliği oluşursa soğuk uygulamayı bırakmak gerekir.
Soğuk uygulama ağrıyı azaltabilir, ancak menisküs ya da bağ hasarını tedavi etmez. Dizi tamamen hareketsiz bırakmak sertliği artırabilir. Ağrı izin verdiği ölçüde kısa yürüyüşler ve zorlamayan büküp açma hareketleri dizin hareketini korur. Ağrı keskinleşiyor, şişlik büyüyor veya diz boşalıyorsa hareketi azaltmak gerekir.

Açık havada, yaralı dizdeki morarmayı gösteren yakın görüntü.
Ağrı uzun sürüyor, tekrarlıyor ya da kas güçsüzlüğüyle birlikte görülüyorsa fizik tedavi ve rehabilitasyon değerlendirmesi yararlı olabilir. Bu değerlendirme diz çevresinde hangi kasların zayıf kaldığını gösterir ve güçlendirme programının ağrının nedenine, yaşa ve günlük yüke göre kurulmasını sağlar.
Evde Bakımın Yetmediği Durumlar
Menisküs ağrısı eklem çizgisinde ve takılmayla birlikte olabilir, fakat diz kapağı çevresindeki kas dengesizliği, eklem çizgisinin altındaki bursa tahrişi, bağ zorlanması ve kıkırdak aşınması da iç tarafta ağrı yapabilir. Bu nedenle aynı evde bakım her durumda aynı sonucu vermez. Ani darbe sonrası üzerine basmayı zorlaştıran ağrı, uzun süredir hareketle artan sertlikten farklı ele alınır. İleri yaştaki bir kişide travma olmadan başlayan şiddetli ağrı da basit bir zorlanma gibi bekletilmez.
Ağrı birkaç gün içinde belirgin biçimde azalmıyor, sık sık geri dönüyor veya diz çevresindeki kaslar güçsüzleşiyorsa muayene gerekir. Soğuk uygulama ve dinlenme belirtileri azaltabilir, fakat ağrının hangi dokudan kaynaklandığını göstermez. Fizik tedavi değerlendirmesi, kas güçsüzlüğüyle ilişkili durumlarda diz çevresindeki kasların güçlendirilmesine yönelik programın belirlenmesine yardım eder.
Aynı Gün Değerlendirme Gerektiren Belirtiler
Dizin şeklini, hareketini veya üzerine basmayı belirgin biçimde etkileyen bulgular aynı gün sağlık kuruluşunda değerlendirilmelidir. Belirgin şişlik, şekil bozukluğu, bacağı düz tutamama ya da dizi bükememe, özellikle travma, şiddetli ağrı veya üzerine basamamayla birlikteyse daha ciddi bir yaralanma olasılığını düşündürebilir. Görünür biçimde yer değiştirme varsa ortopedi ve travmatoloji değerlendirmesi gerekir.
Ateş, titreme, kızarıklık veya belirgin sıcaklık artışı diz ağrısına eşlik ediyorsa eklem çevresinde enfeksiyon olasılığı düşünülür. Kızarık ve sıcak diz hızla şişiyor, hareket ettikçe ağrı artıyor veya genel halsizlik eşlik ediyorsa beklemek yerine sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir.
Düşme, dönme veya darbe sonrasında dize ağırlık verilemiyorsa, diz kilitleniyorsa ya da hareket açıklığı belirgin biçimde azaldıysa bağ, menisküs veya eklem içindeki başka yapılar zarar görmüş olabilir. Diz boşalıyor, bacak üzerine basmak mümkün olmuyor veya kilitlenme açılmıyorsa günlük hareketlerle zorlamayı sürdürmek ağrıyı ya da yaralanmayı kötüleştirebilir.
Muayene Notu
Diz ağrısının yeri ve hareketle ilişkisi zaman içinde değişebilir, bu değişiklikler ilk anlatımdan daha açıklayıcı hâle gelebilir. Ağrı sürerken dizin ön, iç ve dış görünüşünü bir kâğıt üzerindeki çizimde işaretleyip o günkü ağrı biçimini yanına yazmak, muayenede belirtilerin başlangıcını ve seyrini aktarmayı kolaylaştırır.
Sık Sorulan Sorular
Röntgen normal çıkarsa diz içindeki ağrının nedeni yok sayılır mı?
Röntgen kemikleri gösterir, ancak menisküs, bağ, tendon ve kemik iliği gibi yumuşak dokuları yeterince göstermez. Bu dokularda sorun düşünülüyorsa manyetik rezonans görüntüleme istenebilir.
Manyetik rezonans görüntüleme her diz ağrısında gerekir mi?
Manyetik rezonans görüntüleme, özellikle menisküs, bağ, tendon veya kemik iliği sorunu düşünüldüğünde işe yarar. Basit zorlanmaya bağlı ve giderek azalan ağrıda her zaman gerekli olmayabilir.