Küçük aftlar çoğunlukla kısa sürede kendiliğinden kapanır ve iz bırakmaz. Yaranın çapı, sayısı, bulunduğu yer ve günler içinde küçülüp küçülmediği, bunun tipik bir afta benzeyip benzemediği hakkında fikir verir.
Büyük veya derin bir yara küçük aftlarla aynı hızda iyileşmeyebilir. Yaranın başlangıçtan beri geniş olması, derin görünmesi ya da günler geçmesine rağmen küçülmemesi gidişatın farklı olduğunu düşündürür. Yaranın ağrısı azalsa bile yüzeyin kapanıp kapanmadığına ve genişliğinin değişip değişmediğine bakılır.
Bir çocuğun diş muayenesi sırasında yakın çekim görüntüsü.
Öne Çıkanlar
- Tekrarlayan aftlarda sodyum lauril sülfat içermeyen diş macunu, bu maddeye duyarlılık varsa denenebilir.
- Yara küçülmüyor, genişliyor veya aynı noktada kapanmadan kalıyorsa yalnızca evde bakım ile yetinmek yerine diş hekimi değerlendirmesi gerekir.
- Küçük, çok sayıda kümeler hâlindeki yaraların bazıları birleşebilir, bu görünüm tek başına büyük ve derin yara anlamına gelmez.
- Bölgesel ilaçlar genellikle mevcut yaranın ağrısına ve iyileşmesine yöneliktir, sonraki aftların tekrarlamasını önlemeyebilir.
Küçük ve Kümeli Aftların Görünümü
Aftlar çoğunlukla yanak içi gibi yumuşak, keratinleşmemiş dokularda görülür. Ortası beyazımsı, çevresi kızarık olabilir, yemek yerken, konuşurken veya diş değdiğinde ağrı yapar. Yara gün geçtikçe küçülüyor, çevresindeki kızarıklık azalıyor ve yeni bir odak eklenmiyorsa bu görünüm kısa sürede kapanan aftlarla uyumludur. Ağız içindeki her yara aynı özellikleri taşımaz, sert, genişleyen veya uzun süre değişmeden kalan yaralar bu görünümden ayrılır.
Herpetiform aftlarda tek bir yara yerine çok sayıda küçük yara görülür. Bu yaralar toplu halde çıkabilir ve bazıları birleşerek daha geniş, düzensiz görünen bir alan oluşturabilir. Görünüm büyümüş gibi dursa da kümeli aftların başlangıçtan beri geniş ve derin çıkan tek bir yaradan farkı, çok sayıda küçük odakla başlamasıdır.
| Aft görünümü | İyileşme süresi | İz bırakma |
|---|---|---|
| Küçük aft | 7-14 gün | Genellikle hayır |
| Herpetiform aft | 10-14 gün | Genellikle hayır |
| Majör aft | 6 haftaya kadar | Olabilir |
Yaranın büyüklüğünü yaklaşık olarak bir kalem silgisiyle kıyaslamak, kümeli görünümde ise tek tek noktaları saymak değişimi izlemeyi kolaylaştırır. Birkaç küçük yaranın birleşmesi her zaman majör aft anlamına gelmez, başlangıçtan beri geniş, derin veya sert kenarlı duran tek yara farklı bir seyir gösterir. İlk günlerde ağrı artıp sonra azalıyor, yara kenarı daralıyor ve yeni yaralar çıkmıyorsa kısa süreli aft olasılığı güçlenir. Yara aynı büyüklükte kalıyor ya da genişliyorsa, yalnızca görünüşün değişmesini beklemek yerine diş hekimi değerlendirmesi gerekir.
Diş muayenesi yapan bir hastaya ağız aynası ve diş aletleriyle yaklaşım.
Büyük ve Derin Yaraların Seyri
Çapı büyük olan majör aftlar daha derin olabilir ve küçük aftlardan daha geç kapanabilir. İyileşme tamamlandığında iz kalabilir. Bu nedenle yaranın yalnızca rengine bakmak, kapanma süresi hakkında yeterli bilgi vermez.
Büyük yara ilk günlerde çok ağrılı olabilir, daha sonra ağrı belirgin biçimde azalabilir. Ağrının azalması yaranın tamamen iyileştiğini göstermez, yüzey hâlâ açık, kenarlar hâlâ sert veya yara hâlâ aynı genişlikteyse süreç devam eder. Geniş ve derin yaralarda kapanmanın ilerleyip ilerlemediği, ağrının düzeyinden daha açıklayıcıdır. Yara küçülmüyor, genişliyor veya uzun süre aynı noktada duruyorsa küçük aft gibi izlenmez.
Başlangıçtan itibaren geniş veya derin görünen, tek bir odakta kalan, günler geçmesine rağmen küçülmeyen ya da iyileşirken belirgin iz bırakan yaralar daha yakından değerlendirilir. Aynı bölgede yeniden açılan yara da bu gruba girer. Bu özelliklerden biri tek başına kesin bir neden göstermez, yara küçülmüyor, genişliyor veya uzun sürüyorsa diş hekimi muayenesi gerekir.
Yirmi Bir Günü Aşan Tek Yara
Ağız içindeki tek bir yara 21 günü geçiyorsa, ağrı azalmış olsa bile diş hekimi veya ilgili uzmana başvurmak gerekir. Ağrının azalması, yaranın nedeninin ortadan kalktığını göstermez. Yaranın ilk çıktığı günü not etmek, geçen süreyi doğru hesaplamayı kolaylaştırır.
Uzman muayenesinde yaranın yeri, kenarı, derinliği ve çevresindeki doku birlikte incelenir. Gerekli görülürse daha ciddi nedenleri dışlamak için biyopsi yapılır. Biyopsi, yaranın nedenini netleştirmek için alınan doku örneğidir, tek başına kötü bir hastalık tanısı anlamına gelmez.
Evde yapılan bakım ağrıyı azaltabilir, ancak uzun süren yaranın değerlendirilmesinin yerini tutmaz. Yara küçülmeden aynı kalıyor, genişliyor veya tek bir noktada kapanmadan duruyorsa muayeneyi ertelemek uygun olmaz. Küçük ve kendiliğinden kapanan aft ile farklı seyreden tek yara, süresi ve görünümü birlikte değerlendirilerek ayrılır.
Tipik Aftı Uçuktan Ayırmak
Tipik aft bulaşıcı değildir. Aft nedeniyle başka bir kişiye enfeksiyon geçmesi beklenmez. Aftın oluşması, ağızda uçuk virüsünün bulunduğu anlamına da gelmez.
Aft ile uçuk aynı hastalık değildir. Aft daha çok ağız içindeki yumuşak dokularda, özellikle yanak içinde görülür. Uçuk ise çoğunlukla dudak dışındaki deride veya dudak kenarında ortaya çıkar. Yerleşim, yaranın görünümünü anlamada yardımcı olur, ağız içindeki her yara uçuk olarak değerlendirilmez.
Aft benzeri görünen her ağız yarası için bulaşıcı olmadığı kesin söylenemez. Yara farklı bir yerde çıkıyor, görünümü değişiyor veya uzun süre kapanmıyorsa tanıyı yalnızca görüntüye bakarak kesinleştirmemek gerekir. Bulaşıcı olmaması, uzun süren ya da değişen yaranın önemsiz olduğu anlamına gelmez.
Beyaz bir diş fırçasının üzerine yerleştirilmiş kırmızı diş macunu.
Yanak içinde çıkan küçük, sınırlı ve giderek küçülen bir yara kısa süreli aft görünümüne daha yakındır. Ağız içindeki yaralar çoğunlukla yumuşak dokularda görülür, uzun sürme ve görünüm değişikliği ise ayrıca değerlendirilir.
Tekrarlayan Aftlarda Bakım
Aynı tür yaralar tekrar tekrar çıkıyorsa sodyum lauril sülfat içermeyen diş macunları denenebilir. Sodyum lauril sülfat bazı kişilerde yara sayısını, atak sıklığını ve ağrıyı artırabilir. Değişiklikten sonra yaraların sıklığı azalıyorsa diş macununun içeriği olası etkenlerden biri olabilir.
Aft için kullanılan bazı bölgesel ilaçlar mevcut yaranın ağrısını azaltabilir ve iyileşmeyi hızlandırabilir. Bu ilaçlar çoğunlukla o sırada bulunan yaraya yöneliktir, sonraki aftların oluşmasını önlemeyebilir. Bu nedenle ağrının azalması, yeni yaraların artık çıkmayacağı anlamına gelmez.
Yara açık kalıyor, aynı yerde duruyor veya uzun süre iyileşmiyorsa yalnızca diş macunu değişikliği ve bölgesel ilaçla yetinilmez. Diş hekimi ya da ilgili uzman, yaranın süresini ve görünümünü birlikte değerlendirir. Küçük ve giderek kapanan yaralarda değişimi izlemek yeterli olabilir, büyük, derin veya uzun süren tek yaralarda ağrının azalması değerlendirmeyi erteleme nedeni değildir.
Muayene Hazırlığı
Ağız yaralarının görünümü kadar zaman içindeki değişimi de tanı sürecini aydınlatır. Randevuya giderken kullanılan diş macununun ambalajını ve varsa bölgesel ilacın adını yanında bulundurmak, değerlendirmeyi kolaylaştırır.
